g Opgraving Heul 1-3 te Dirksland

Datum  : 1995-1999
Lokatie : Heul 1-3 te Dirksland 
Datering : 16e t/m 19e eeuw
Omschrijving : dijk/woning
Expositie : Gemeentehuis Dirksland
Literatuur : Olivier, S., 1998: Opgravingen Heul 1 Dirksland. In: Kontakt nr. 22-3, p. 38-41.
Westdorp, C., 1999 - 2001: Historisch hoekje. De Motte en ‘Maatje Zaaijers Huijsinghe’. Artikelenreeks in: Eilandennieuws.

terug

Tekst uit de folder bij de expositie : De Motte en 'Maatje Zaaijers Huijsinghe'

Restauratie en reconstructie

Heul 1 en 3 te Dirksland zijn in 1995 afgebroken omdat sloop noodzakelijk was. Heul 1 was een Rijksmonument. De gevel was beeldbepalend als eindpunt van de Voorstraat. De gemeenteraad van Dirksland besloot tot passende herbouw op deze historische locatie, met het oude aanzicht van Heul 1 als uitgangspunt.

De sloop van Heul 1 en 3 gebeurde in fasen. De Vereniging voor Amateurarcheologen voor Goeree-Overflakkee 'De Motte' was bij elke fase betrokken. In de eerste fase werden bij Heul 3 aan de kant van de Westhavendijk ontelbare scherven gevonden van serviesgoed, jeneverkruiken en wijnflessen. Het meeste daarvan was in zo veel stukken en brokken. dat het niet kon worden gerestaureerd. Het merendeel van de scherven, aangetroffen tussen Heul 3 en het aangrenzende pand op de Westhavendijk, is uit het begin van deze eeuw.
Een grote hoeveelheid fragmenten van gebruiksaardewerk was het resultaat van de tweede sloopfase, toen Heul 1 tot aan de fundering werd afgebroken. Veel van dit aardewerk is Bergen op Zooms fabrikaat uit de 19de en 18de eeuw. OOk werden delen van tulptegels uit de 17de eeuw gevonden en stukken van kookpotjes uit de 16de eeuw.

In de derde fase, het uitgraven van de fundering, heeft 'De Motte' geregeld waarnemingen gedaan. In februari 1999 werden, voor zover de bodemgesteldheid het toeliet, proefsleuven gegraven. Aan de kant van de Secretarieweg werden onder meer delen van een aardewerken vuurklok van omstreeks 1600 aan getroffen. Fragmenten van schotels van zogenaamd majolica en van Delfts blauw aardewerk geven een royale indicatie over de welstand van de toenmalige bewoners van Heul 1.
Mede door de tijdsdruk was het gevondene helaas onvoldoende voor restauratie. Het enige gave voorwerp dat uit de bodem kwam was een spinsteentje. Een interessante vondst was een klein vierkant muurtje van gemetselde stenen, een van de poeren voor de fundering van Heul 1. Sporen van een vroegere bewoning zijn door 'De Motte' niet aangetroffen. De omstandigheden lieten dieper graven niet toe.

In verband met het 30-jarig bestaan van 'De Motte' in 1999 is gekozen voor restauratie en reconstructie van een aantal stuks aardewerk voor een bescheiden jubileumtentoonstelling in het gemeentehuis van Dirksland.
Een werkgroepje van vier leden van 'De Motte'heeft onder leiding van Rias Olivier de restauratie ter hand genomen. Enerzijds om te laten zien welk keukengerei en serviesgoed door de vroegere bewoners van het huis op de Heul werd gebruikt, anderzijds om te laten zien hoe restauratie werkt. De voorwerpen zijn zodanig hersteld, dat de diverse stadia van restauratie duidelijk te zien zijn.

Inventarisatie van de rest van de scherven heeft uitgewezen, dat de bodemvonsten van Heul 1 ook fragmenten bevatten van: borden en schotels met ringeloorversiering, een spitschotel, hoge en lage vergieten, melkteilen, stroopkannen, koekepannen, kleine en grote voorraadpotten, boterpotjes, grapens, koekenpannen, slachtbakken, kachelpotten, komforen, vuurtesten, kamerpotten en bloempotten van aardewerk. Dit alles van verschillende leeftijden, maar in meerderheid te dateren tussen 1600 en 1900.

In samenwerking met het Genealogisch Centrum Goeree-Overflakkee werd nagegaan wie in het oude pand op Heul 1 hebben gewoond. Voor de periode 1600-1835 is het merendeel van de bewoners in kaart gebracht. Het betreft hiereen toplocatie: hoog gelegen, vlakbij de haven en de Voorstraat. Op deze locatie woonden toen mensen uit de toplaag van de samenleving. Regenten die notaris, secretari, schout, baljuw of dijkgraaf waren of een combinatie daarvan. Rijk geboren en dus regent geworden of via een amtelijke functie tot regent opgeklommen en rijk geworden.
In het eerste kwart van de 19de eeuw beleefde het huis waarschijnlijk zijn welvarenste bewoning. Het werd bewoond door Maatje Zaaijer, een welgestelde boerendochter, getrouwd met Cornelis van der Valk. Deze Cornelis van der Valk was onder meer schout secretaris en dijkgraaf van Dirksland. Uit haar testament blijkt hoe weelderig Maatje Zaaijer haar 'huijsinghe' op de Heul had ingericht.

De reconstructie van 'Maatje Zaaijers Huijsinghe' is zo goed als gereed voor nieuwe bewoning. aangenomen mag worden, dat op deze locatie al heel vroeg in de Dirkslandse geschiedenis bewoning is geweest. Archiefstukken geven specifieke documentatie over huizen vanaf 1600. Het ligt evenwel voor de hand, dat op een dergelijk hoog gelegen punt bij de haven de eerste huizen zijn gebouwd na de bedijking van de polder Dirksland in 1416. De vroege bewoners van Dirksland waren immers aangewezen op een veilige plaats, die via een haven verbinding had met de buitenwereld.

Heul 1/3 heeft zeker een lange voorgeschiedenis gehad, die met veel moeite slechts ten dele is te achterhalen. In de meer recente geschiedenis werd 'Maatje Zaaijers huijsinghe' gesplitst en werd voor een deel winkel in koloniale waren. Heul 1 en 3 beleefden samenvoegingen, splitsingen, verbouwingen en herbestemmingen. De panden eindigden als woningen en kapsalon. In de loop der eeuwen hebben Heul 1 en 3 diverse vormen van gebruik en bewoning meegemaakt.
Met reconstructie van 'Maatje Zaaijers huijsinghe'is recht gedaan aan een locatie met historie.

Dirksland, september 1999

terug

Geëxposeerde bodemvondsten : 1. Fragmenten van vergiettest en gewone test van aardewerk. Gedecoreerde binnenzijde en ringeloorversiering: vrij eenvoudigedecoratiemethode waarbij kleipap wordt aangebracht met een ringeloor, een holle koehoorn zonder punt. 1800-1900 Nederland.
2. Deksels van kachelpan. Ingekraste maataanduiding VIII. Ook te gebruiken als schaaltje. Aardewerk. ca. 1800 Bergen op Zoom.
3. Fragmenten van schotels met twee oren en kras-slibversiering, waarvan één met mansfiguur in het midden. Aardewerk. ca. 1600 Duitsland.
4. Onderstuk van steengoed kan. 1575-1600 Raeren (België).
5. Schaaltjes van aardewerk met ringeloorversiering. Fragment zwart geblakerd aan onderkant. ca. 1750 waarschijnlijk uit Duitsland.
6. Topstuk van vuurklok met stempel- en slibversiering. Aardewerk. ca. 1600 Nederland.
7. Fragmenten van schotels. Aardewerk. ca. 1600.
8. Fragmenten van kachelpan met stempel BOZ. Aardewerk. ca. 1800 Bergen op Zoom.
9. Delen van test met effen geel glazuur aan binnenzijde en ringeloorversiering op buitenrand. Aardewerk. 1800-1900 Nederland.
10. Fragmenten Majolica schotel(s) van vermoedelijk 30 cm doorsnede, veelkleurig en asymmetrisch gedecoreerd. Aardewerk. ca. 1600 Nederland.
11. Tabakspijpjes van diverse ouderdom.
12. Testen. ca. 1800 Nederland.
13. Drinkkommetjes met rode en groene streepversiering op wit aardewerk. ca. 1900.
14. Gedeeltelijk gerestaureerd kannetje van Regout-aardewerk. Oor ontbreekt. Op onderkant: Petrus Regout en het wapen van Maastricht. 1860-1880 Petrus Regout Maastricht.
15. Fragment van schoteltjes van Regout-aardewerk. Javaans opschrift op onderkant. 1875 t/m 1885 Petrus Regout Maastricht.
16. Gerestaureerde drietulptegels en fragmenten. Veelkleurig, drietulp in accolade gevat. 1650-1660 Nederland.
17. Spinsteentje van steengoed. 1500-1550.
18. Fragmenten wit met blauw aardewerk. Met bloemversiering 1600-1700 Nederland.
19. Drinkkommetjes. Blauw boerenbont aardewerk. ca. 1900.
20. Schelpen van oester (Ostrea edulis), mosselen (Mytilus edulis) en alikruiken (Littorina spp.). Knikker.
21. Test van aardewerk. ca. 1850 Nederland.
22. Deel van speelgoedkomfoortje. Aardewerk. 1800-1900 Nederland.
23. Schoteltje en fragmenten van Regout-aardewerk. Leeuwtje op onderkant. ca. 1900 Petrus Regout Maastricht.
24. Drinkkommetje. Wit porselein met blauwe fabrieksmatige versiering. Romantisch tafereel op buitenzijde, bloemversiering op binnenzijde. Merk op onderkant: "Prize Medal China". 1855-1880 Petrus Regout Maastricht.

terug